اهرم و مارجین در فارکس چگونه کار میکنند؟ آموزش محاسبه مارجین، مارجین کال و استاپ اوت
اهرم و مارجین در فارکس دو مفهوم اساسی هستند که مشخص میکنند معاملهگر با چه میزان سرمایه میتواند یک موقعیت معاملاتی باز کند و چه مقدار وجه تضمین برای نگهداری آن نیاز دارد. شناخت این دو مفهوم، بهویژه هنگام استفاده از معاملات اهرمی، برای مدیریت ریسک حساب اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید هزار دلار در حساب معاملاتی خود دارید و قصد دارید روی جفتارز یورو به دلار معامله کنید. هنگام ثبت سفارش متوجه میشوید که کارگزار به شما اجازه میدهد موقعیتی به ارزش چندین برابر موجودی حساب باز کنید. این امکان در نگاه اول جذاب است؛ اما پرسش مهمی وجود دارد: اگر ارزش معامله از پولی که در حساب دارید بیشتر است، زیان احتمالی آن چگونه محاسبه میشود؟
پاسخ به دو مفهوم اساسی در بازار فارکس برمیگردد: اهرم (Leverage) و مارجین (Margin).
این دو مفهوم به یکدیگر وابستهاند، اما معنای یکسانی ندارند. اهرم تعیین میکند با چه نسبتی میتوان موقعیتی بزرگتر از سرمایه اختصاصیافته ایجاد کرد؛ مارجین نیز مبلغی است که برای بازکردن و نگهداری آن موقعیت باید در حساب وجود داشته باشد.
شناخت این تفاوت فقط برای شروع معامله ضروری نیست. بسیاری از تصمیمهای اشتباه زمانی اتفاق میافتند که معاملهگر بدون توجه به مارجین آزاد، سطح مارجین و میزان زیان احتمالی، موقعیت جدیدی باز میکند.
اهرم یا لوریج در فارکس چیست؟
اهرم معاملاتی ابزاری است که به معاملهگر امکان میدهد با اختصاص سرمایهای کمتر از ارزش کامل یک موقعیت، در معرض نوسانات آن قرار بگیرد.
برای مثال، اهرم ۱:۱۰۰ به این معناست که در یک محاسبه ساده، برای ایجاد موقعیتی به ارزش ۱۰ هزار دلار، تنها به ۱۰۰ دلار مارجین اولیه نیاز است.
البته این به معنای دریافت ۹۹۰۰ دلار وجه نقد در حساب نیست. در معاملات اهرمی فارکس، معمولاً معاملهگر از طریق سازوکار معاملاتی کارگزار در معرض تغییرات ارزش یک موقعیت بزرگتر قرار میگیرد.
اهرمهای متداول ممکن است به شکل ۱:۱۰، ۱:۳۰، ۱:۵۰ یا ۱:۱۰۰ نمایش داده شوند. میزان اهرم مجاز به نوع حساب، ابزار معاملاتی، مقررات محل فعالیت کارگزار و وضعیت مشتری بستگی دارد.
نکته مهم این است که اهرم بالاتر الزاماً به معنای سود بیشتر نیست. این اندازه موقعیت معاملاتی است که میزان سود و زیان ناشی از تغییر قیمت را تعیین میکند. اهرم بالاتر فقط میتواند بازکردن همان موقعیت را با مارجین کمتری امکانپذیر کند.
برای درک بهتر ارتباط میان حجم معامله، ارزش هر پیپ و میزان سود و زیان، پیشنهاد میکنیم ابتدا مقاله پیپ، لات و اسپرد در فارکس چیست؟ را مطالعه کنید. در آن مطلب، این سه مفهوم با مثالهای عددی توضیح داده شدهاند.
مارجین در فارکس چیست و چه تفاوتی با اهرم دارد؟

مارجین مبلغی از موجودی حساب است که کارگزار برای بازکردن یا نگهداری یک موقعیت معاملاتی بهعنوان وجه تضمین در نظر میگیرد.
این مبلغ را نباید با کارمزد معامله اشتباه گرفت. مارجین معمولاً هزینهای نیست که هنگام ثبت سفارش از بین برود؛ بلکه بخشی از منابع حساب است که تا زمان بازبودن موقعیت، برای تأمین الزامات آن اختصاص داده میشود.
برای درک تفاوت اهرم و مارجین، معاملهای با ارزش اسمی ۱۰ هزار دلار را در نظر بگیرید.
| اهرم | درصد مارجین اولیه | مارجین موردنیاز |
|---|---|---|
| ۱:۱۰ | ۱۰ درصد | ۱۰۰۰ دلار |
| ۱:۲۰ | ۵ درصد | ۵۰۰ دلار |
| ۱:۵۰ | ۲ درصد | ۲۰۰ دلار |
| ۱:۱۰۰ | ۱ درصد | ۱۰۰ دلار |
این جدول نشان میدهد هرچه اهرم بالاتر باشد، مارجین اولیه موردنیاز برای موقعیتی با ارزش یکسان کمتر میشود.
اما اگر در تمام این حالتها ارزش موقعیت همان ۱۰ هزار دلار باقی بماند، تغییر یکدرصدی ارزش آن، پیش از هزینههای معاملاتی، معادل ۱۰۰ دلار سود یا زیان خواهد بود.
بنابراین انتخاب اهرم ۱:۱۰۰ بهجای ۱:۲۰، بهخودیخود سود و زیان یک موقعیت ثابت را پنج برابر نمیکند. خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که معاملهگر از مارجین کمتر برای بازکردن موقعیتهای بزرگتر استفاده کند.
نحوه محاسبه اهرم و مارجین در فارکس
در سادهترین حالت، مارجین اولیه از تقسیم ارزش اسمی موقعیت بر نسبت اهرم به دست میآید:
مارجین موردنیاز = ارزش اسمی موقعیت ÷ نسبت اهرم
برای آشنایی بیشتر با نحوه محاسبه مارجین و ارتباط آن با اهرم معاملاتی، میتوانید راهنمای آموزشی محاسبه مارجین در OANDA را مطالعه کنید. این راهنما جزئیات محاسبه وجه تضمین موردنیاز برای معاملات اهرمی را توضیح میدهد.
برای مثال، اگر ارزش یک معامله ۲۰ هزار دلار و اهرم آن ۱:۵۰ باشد:
۲۰٬۰۰۰ ÷ ۵۰ = ۴۰۰ دلار
یعنی برای بازکردن این موقعیت، ۴۰۰ دلار مارجین اولیه لازم است.
البته در معاملات واقعی، ارز حساب و ارز پایه جفتارز ممکن است متفاوت باشند. در این شرایط باید ارزش موقعیت به ارز حساب تبدیل شود. همچنین برخی کارگزاران برای موقعیتهای بزرگتر، نرخ مارجین پلکانی در نظر میگیرند.
مثال محاسبه مارجین در EUR/USD
فرض کنید شرایط معامله به شکل زیر است:
- موجودی اولیه حساب: ۱۰۰۰ دلار
- جفتارز: EUR/USD
- قیمت فرضی یورو: ۱٫۱۰۰۰ دلار
- حجم موقعیت: ۱۰ هزار یورو
- اهرم: ۱:۵۰
ارزش اسمی موقعیت به دلار برابر است با:
۱۰٬۰۰۰ × ۱٫۱۰۰۰ = ۱۱٬۰۰۰ دلار
مارجین اولیه موردنیاز:
۱۱٬۰۰۰ ÷ ۵۰ = ۲۲۰ دلار
بنابراین با فرض نبود موقعیتهای دیگر، ۲۲۰ دلار از منابع حساب برای تأمین مارجین این معامله اختصاص پیدا میکند.
این عدد به معنای حداکثر زیان معامله نیست. زیان ممکن است از ۲۲۰ دلار بیشتر شود و در شرایط خاص حتی تمام سرمایه حساب را درگیر کند.
تفاوت بالانس، اکوئیتی و مارجین آزاد چیست؟
برای مدیریت یک حساب اهرمی، فقط دانستن موجودی اولیه کافی نیست. سه عدد دیگر نیز اهمیت زیادی دارند.
بالانس (Balance)
بالانس موجودی ثبتشده حساب است که سود و زیان معاملات بستهشده و تغییرات نقدی ثبتشده در آن لحاظ شدهاند.
اگر حساب هزار دلار موجودی داشته باشد و هنوز هیچ معاملهای بسته نشده باشد، سود یا زیان شناور معاملات باز معمولاً بالانس را تغییر نمیدهد.
اکوئیتی (Equity)
اکوئیتی ارزش جاری حساب با درنظرگرفتن سود و زیان شناور معاملات باز است.
در یک حالت ساده:
اکوئیتی = بالانس + سود یا زیان شناور
برای مثال، اگر بالانس هزار دلار و زیان شناور ۱۵۰ دلار باشد، اکوئیتی به ۸۵۰ دلار کاهش مییابد.
هزینههای معاملاتی نیز بسته به نحوه ثبت و نمایش آنها در پلتفرم، میتوانند بر این مقادیر اثر بگذارند.
مارجین آزاد (Free Margin)

مارجین آزاد بخشی از اکوئیتی است که در حال حاضر بهعنوان مارجین استفادهشده اختصاص نیافته است.
فرمول متداول آن:
مارجین آزاد = اکوئیتی − مارجین استفادهشده
به مثال قبلی برگردیم. فرض کنید مارجین استفادهشده ۲۲۰ دلار است و معامله هنوز سود یا زیانی ندارد.
در این وضعیت:
۱۰۰۰ − ۲۲۰ = ۷۸۰ دلار
اگر معامله ۱۵۰ دلار وارد زیان شود و مارجین استفادهشده را برای سادگی ثابت فرض کنیم:
۸۵۰ − ۲۲۰ = ۶۳۰ دلار
مارجین آزاد به ۶۳۰ دلار کاهش پیدا میکند.
کاهش مارجین آزاد به معاملهگر نشان میدهد چه مقدار از ظرفیت مالی حساب همچنان در دسترس است. با این حال، وجود مارجین آزاد به معنای مناسببودن بازکردن معامله جدید نیست.
سطح مارجین چیست و چرا اهمیت دارد؟
سطح مارجین (Margin Level) نسبت اکوئیتی به مارجین استفادهشده است که معمولاً بهصورت درصد نمایش داده میشود.
فرمول متداول در پلتفرمهایی مانند متاتریدر:
سطح مارجین = (اکوئیتی ÷ مارجین استفادهشده) × ۱۰۰
اگر اکوئیتی حساب هزار دلار و مارجین استفادهشده ۲۲۰ دلار باشد:
(۱۰۰۰ ÷ ۲۲۰) × ۱۰۰ = ۴۵۴٫۵۵ درصد
حالا فرض کنید اکوئیتی بر اثر زیان شناور به ۴۴۰ دلار برسد:
(۴۴۰ ÷ ۲۲۰) × ۱۰۰ = ۲۰۰ درصد
با کاهش بیشتر اکوئیتی به ۲۲۰ دلار، سطح مارجین به ۱۰۰ درصد میرسد.
این اعداد بهتنهایی نشان نمیدهند که حساب دقیقاً در چه سطحی با بستهشدن اجباری معاملات مواجه میشود. آستانههای هشدار و بستن موقعیتها به مقررات و شرایط کارگزار بستگی دارند.
مارجین کال در فارکس چیست؟
مارجین کال (Margin Call) وضعیتی است که در آن منابع حساب نسبت به مارجین موردنیاز به سطح هشدار تعیینشده توسط کارگزار میرسند.
در چنین شرایطی، معاملهگر ممکن است برای افزایش موجودی حساب یا کاهش موقعیتهای باز اخطار دریافت کند.
برای مثال، فرض کنید کارگزاری سطح هشدار مارجین کال را ۱۰۰ درصد تعیین کرده باشد.
اگر مارجین استفادهشده ۲۲۰ دلار باشد، رسیدن اکوئیتی به ۲۲۰ دلار سطح مارجین را به ۱۰۰ درصد میرساند.
در این وضعیت، حساب مطابق شرایط فرضی وارد محدوده مارجین کال میشود.
اما دریافت هشدار همیشه به معنای فرصت کافی برای جبران وضعیت نیست. در بازارهای پرنوسان، ممکن است قیمت با سرعتی تغییر کند که فاصله میان هشدار و بستهشدن اجباری موقعیت بسیار کوتاه باشد.
همچنین مارجین کال لزوماً یک تماس تلفنی یا پیام جداگانه نیست؛ ممکن است تنها به شکل تغییر وضعیت حساب یا محدودیت معاملاتی در پلتفرم ظاهر شود.
استاپ اوت چیست و چه تفاوتی با مارجین کال دارد؟

استاپ اوت (Stop Out) به فرایندی گفته میشود که طی آن کارگزار به دلیل ناکافیبودن منابع حساب، یک یا چند موقعیت باز را بهصورت اجباری میبندد.
تفاوت اصلی این دو مفهوم در عملکرد آنهاست:
- مارجین کال معمولاً وضعیت هشدار یا کمبود مارجین را نشان میدهد.
- استاپ اوت مرحلهای است که بستهشدن اجباری موقعیتها آغاز میشود.
برای مثال، فرض کنید کارگزاری سطح مارجین کال را ۱۰۰ درصد و سطح استاپ اوت را ۵۰ درصد تعیین کرده باشد.
اگر مارجین استفادهشده ۲۲۰ دلار باشد:
- در اکوئیتی ۲۲۰ دلار، سطح مارجین ۱۰۰ درصد است.
- در اکوئیتی ۱۱۰ دلار، سطح مارجین ۵۰ درصد است.
در شرایط فرضی این کارگزار، رسیدن به سطح دوم میتواند باعث بستهشدن اجباری موقعیت شود.
این اعداد برای همه کارگزاران یکسان نیستند. حتی شیوه محاسبه و نمایش شاخصهای مرتبط با مارجین ممکن است بین پلتفرمهای یک کارگزار تفاوت داشته باشد.
بستهشدن اجباری نیز تضمین نمیکند که معامله دقیقاً در آستانه تعیینشده اجرا شود. در زمان جهش قیمت، کاهش نقدشوندگی یا بازشدن بازار پس از تعطیلی، ممکن است اجرای سفارش در قیمت نامطلوبتری انجام شود.
یک مثال کامل: حساب هزار دلاری با اهرم ۱:۵۰
برای کنار هم قرار دادن این مفاهیم، یک معامله فرضی را بررسی میکنیم.
فرض کنید معاملهگری هزار دلار در حساب خود دارد و تصمیم میگیرد موقعیت خرید ۱۰ هزار یورویی روی EUR/USD باز کند.
قیمت ورود را ۱٫۱۰۰۰ دلار و اهرم را ۱:۵۰ در نظر میگیریم.
ارزش موقعیت:
۱۰٬۰۰۰ × ۱٫۱۰۰۰ = ۱۱٬۰۰۰ دلار
مارجین اولیه:
۱۱٬۰۰۰ ÷ ۵۰ = ۲۲۰ دلار
در این مثال، برای سادهسازی محاسبات، اسپرد، کمیسیون، هزینه تأمین مالی و تغییر احتمالی مارجین استفادهشده را کنار میگذاریم. همچنین فرض میکنیم کارگزار تا زمان بستهشدن موقعیت، مارجین استفادهشده را ۲۲۰ دلار نگه میدارد.
اگر قیمت یورو به دلار از ۱٫۱۰۰۰ به ۱٫۰۹۰۰ کاهش یابد، موقعیت خرید هزارم دلار به ازای هر یورو زیان میکند:
۱۰٬۰۰۰ × ۰٫۰۱۰۰ = ۱۰۰ دلار زیان
در این وضعیت:
- بالانس: ۱۰۰۰ دلار
- زیان شناور: ۱۰۰ دلار
- اکوئیتی: ۹۰۰ دلار
- مارجین استفادهشده: ۲۲۰ دلار
- مارجین آزاد: ۶۸۰ دلار
- سطح مارجین: حدود ۴۰۹ درصد
اگر قیمت همچنان برخلاف جهت معامله حرکت کند، وضعیت حساب به شکل زیر تغییر خواهد کرد:
| قیمت EUR/USD | زیان شناور | اکوئیتی | سطح مارجین |
|---|---|---|---|
| ۱٫۱۰۰۰ | صفر | ۱۰۰۰ دلار | ۴۵۴٫۵۵٪ |
| ۱٫۰۹۰۰ | ۱۰۰ دلار | ۹۰۰ دلار | ۴۰۹٫۰۹٪ |
| ۱٫۰۷۰۰ | ۳۰۰ دلار | ۷۰۰ دلار | ۳۱۸٫۱۸٪ |
| ۱٫۰۴۰۰ | ۶۰۰ دلار | ۴۰۰ دلار | ۱۸۱٫۸۲٪ |
| ۱٫۰۲۲۰ | ۷۸۰ دلار | ۲۲۰ دلار | ۱۰۰٪ |
| ۱٫۰۱۱۰ | ۸۹۰ دلار | ۱۱۰ دلار | ۵۰٪ |
اگر کارگزار سطح استاپ اوت ۵۰ درصد داشته باشد، ردیف آخر در این مدل ساده به آستانه بستهشدن اجباری میرسد.
این جدول یک شبیهسازی آموزشی است، نه پیشبینی دقیق رفتار حساب واقعی. در عمل، ممکن است کارگزار پیش از رسیدن به این قیمتها موقعیت را ببندد، نرخ مارجین تغییر کند یا هزینهها و اختلاف قیمت اجرای سفارش بر نتیجه اثر بگذارند.
نکته قابلتوجه این مثال آن است که معاملهگر برای بازکردن موقعیت فقط ۲۲۰ دلار مارجین اولیه نیاز داشت، اما زیان فرضی آن میتوانست به ۸۹۰ دلار برسد.
مارجین اولیه، سقف زیان معامله نیست.
آیا افزایش اهرم در فارکس همیشه ریسک بیشتری دارد؟
پاسخ به نحوه استفاده از آن بستگی دارد.
دو معاملهگر را در نظر بگیرید که هر دو موقعیتی به ارزش ۱۰ هزار دلار باز کردهاند. نفر اول از اهرم ۱:۲۰ و نفر دوم از اهرم ۱:۱۰۰ استفاده میکند.
مارجین اولیه نفر اول ۵۰۰ دلار و نفر دوم ۱۰۰ دلار است.
اگر ارزش هر دو موقعیت یک درصد کاهش یابد، زیان هر دو، پیش از هزینهها، ۱۰۰ دلار خواهد بود.
پس با ثابتبودن اندازه موقعیت، افزایش اهرم بهتنهایی میزان سود و زیان ناشی از حرکت قیمت را تغییر نمیدهد.
با این حال، اهرم بالاتر امکان بازکردن موقعیتهای بزرگتر با موجودی یکسان را فراهم میکند. اگر معاملهگر از تمام این ظرفیت استفاده کند، نوسان کوچکی در بازار میتواند بخش بزرگی از اکوئیتی حساب را از بین ببرد.
به همین دلیل، بررسی نسبت ارزش موقعیتهای باز به سرمایه واقعی حساب، در کنار اهرم اعلامشده کارگزار اهمیت دارد.
چگونه احتمال مارجین کال و استاپ اوت را کاهش دهیم؟
اولین اقدام، انتخاب حجم معامله متناسب با سرمایه و میزان زیان قابلتحمل است. اینکه پلتفرم اجازه بازکردن موقعیت بزرگی را میدهد، دلیل مناسبی برای استفاده از تمام ظرفیت مارجین نیست.
اقدام دوم، مشخصکردن نقطه خروج پیش از ورود به معامله است. حد ضرر میتواند به محدودکردن زیان کمک کند، اما اجرای آن در قیمت تعیینشده تضمینشده نیست. در شرایط جهش قیمت یا شکاف قیمتی، زیان واقعی ممکن است بیشتر از مقدار پیشبینیشده باشد.
همچنین بهتر است معاملهگر:
- سطح مارجین و مارجین آزاد را در طول معاملات بررسی کند.
- از بازکردن همزمان موقعیتهای متعدد با ریسکهای همبسته پرهیز کند.
- پیش از انتشار اخبار اقتصادی مهم، تأثیر نوسانات احتمالی بر حساب را ارزیابی کند.
- شرایط مارجین کال و استاپ اوت کارگزار خود را مطالعه کند.
- برای جبران زیان، بدون برنامه مشخص حجم معاملات را افزایش ندهد.
واریز پول بیشتر به حساب نیز همیشه راهحل مناسبی نیست. اگر اندازه موقعیت یا منطق معامله اشتباه باشد، افزایش موجودی ممکن است فقط سرمایه بیشتری را در معرض خطر قرار دهد.
پرسشهای متداول درباره اهرم و مارجین در فارکس
آیا مارجین همان پولی است که در معامله از دست میدهیم؟
خیر. مارجین وجه تضمینی است که برای نگهداری موقعیت اختصاص داده میشود. سود و زیان بر اساس تغییر ارزش موقعیت و هزینههای مربوط محاسبه میشود و ممکن است از مارجین اولیه بیشتر باشد.
آیا اهرم ۱:۱۰۰ بهتر از اهرم ۱:۲۰ است؟
نمیتوان یکی را برای همه معاملهگران بهتر دانست. اهرم بالاتر مارجین اولیه کمتری برای موقعیت ثابت نیاز دارد، اما استفاده از آن برای افزایش حجم معاملات میتواند ریسک حساب را بهشدت بالا ببرد.
آیا با رسیدن سطح مارجین به ۱۰۰ درصد، معامله بسته میشود؟
نه لزوماً. در بعضی کارگزاران این سطح آستانه هشدار است، درحالیکه بستهشدن اجباری در سطح پایینتری اتفاق میافتد. شرایط دقیق باید در مستندات همان کارگزار بررسی شود.
آیا استاپ اوت مانع منفیشدن موجودی حساب میشود؟
همیشه خیر. استاپ اوت سازوکاری برای کنترل کمبود مارجین است، اما اجرای معاملات در بازارهای پرنوسان ممکن است با تأخیر یا در قیمت نامطلوب انجام شود. حمایت در برابر موجودی منفی نیز به مقررات، نوع حساب و تعهدات کارگزار بستگی دارد.
آیا میتوان بدون استفاده از تمام اهرم حساب معامله کرد؟
بله. اهرم در دسترس به معنای الزام استفاده از حداکثر ظرفیت آن نیست. معاملهگر میتواند با انتخاب موقعیت کوچکتر، میزان مواجهه خود با نوسانات بازار را محدود کند.
جمعبندی
اهرم و مارجین دو بخش جداییناپذیر معاملات اهرمی هستند، اما نقش متفاوتی دارند. اهرم امکان ایجاد موقعیتی بزرگتر از سرمایه اختصاصیافته را فراهم میکند و مارجین نشان میدهد چه مقدار وجه تضمین برای بازکردن و نگهداری آن لازم است.
در مقابل، اکوئیتی، مارجین آزاد و سطح مارجین وضعیت جاری حساب را نشان میدهند. کاهش این شاخصها میتواند حساب را به محدوده مارجین کال و در نهایت استاپ اوت نزدیک کند.
مهمترین نکته این است که کمبودن مارجین اولیه به معنای کمبودن ریسک معامله نیست. پیش از ورود به هر موقعیت، باید ارزش واقعی معامله، زیان احتمالی، هزینهها و شرایط بستهشدن اجباری آن مشخص باشد.
این مطلب صرفاً با هدف آموزش مفاهیم بازار فارکس تهیه شده و توصیهای برای انجام معامله یا انتخاب میزان اهرم نیست.

تصاویر نویسندگان دیدگاه از Gravatar گرفته میشود.